نوشته های اخیر

حسابداری تعهدی

حسابداری تعهدی

حسابداری تعهدی چیست؟

حسابداری تعهدی به شیوه ای از حسابداری می گویند که در آن، زمان نقد شدن دریافتی ها و پرداخت نقدی هزینه ها ملاک شناسایی و ثبت های حسابداری نیست بلکه صرفاً ثبت یک قرارداد یا معامله و یا تقبل یک پرداختی به تاریخ خاص باعث تحقق آن درآمد یا هزینه و ثبت در حسابها و انعکاس در گزارش های مالی خواهد شد. 

در مطلب پیش رو قصد داریم علاوه بر تعریف حسابداری تعهدی و صحبت از مزایای استفاده از این روش برای شرکت های مختلف، به تاثیر استفاده از این روش بر گروه حسابهای مختلف مثل دارایی ها، درآمدها، هزینه ها و حتی بودجه بپردازیم.

حسابداری تعهدی به زبان ساده

شاید برای شما هم پیش آمده باشد که کسی از سود یک معامله صحبت کند در حالیکه هنوز مبلغی به حسابش نیامده. مثلا برادرتان بگوید با خرید این برگه اوراق قرضه ۵ میلیون تومان سود کرده ام، اما شما متعجب می گویید از کدام سود صحبت می کنی؟ او پاسخ خواهد داد این اوراق ۲۵% سود قطعی دارند که با توجه به خرید ۲۰ میلیونی من در پایان سال این سود به من تعلق خواهد گرفت پس من از الان مالک آن سود هستم و دارایی ام ۲۵ میلیون تومان است. 

در داستان بالا ما با نمونه ای از حسابدرای تعهدی آشنا شدیم. اگر به شیوه حسابداری نقدی می خواستیم با این ثبت حسابداری برخورد کنیم تا لحظه پایان سال حق ثبت سود را نداشتیم. ولی حسابداری تعهدی به ما این اجازه را می دهد که با واقع نگری بیشتری به فرایند جمع آوری و تحلیل و ثبت اطلاعات بپردازیم. با توجه به شکل معاملات در کشور ما این روش، روش استاندارد حسابداری در اکثر شرکتهاست.

آیا حسابداری تعهدی از ابتدا وجود داشته است؟

پاسخ این سوال خیر است. مثل خیلی از مفاهیم به روز شده و مدرن این علم، حسابداری تعهدی نیز بر اساس احساس نیاز حسابداران و مدیران مالی، توسط خبرگان این علم و محققان پایه ریزی شده است و بعدا نام حسابداری تعهدی بر آن نهاده شده است. از مهمترین عوامل موثر در ابداع این روش اعتبارات و اسناد و حسابهای پرداختنی بودند که جایگزین وجه نقد در معاملات گردیدند. 

روز به روز با پیچیده تر شدن معاملات نسبت به گذشته، استفاده از ارزهای مختلف در یک عملیات مالی، به وجود آمدن کارتهای اعتباری و پولهای اعتباری و ترویج اینها، تقریبا می توان گفت دیگر مجموعه ای نیست که در برابر این روش از حسابداری مقاومتی نشان دهد. امروزه حتی سنتی ترین حسابداران نیز نمی توانند مدعی شوند تمام دریافت و پرداختهای مجموعه شان نقدی است و اگر هم در جایی غیرنقدی باشد تاثیری بر گزارشهای آنها ندارد.

حسابداری تعهدی

حسابداری تعهدی به درد کدام شرکتها می خورد؟

در گذشته تصور می شد که حسابداری تعهدی مخصوص شرکتهای خصوصی یا به نحوی مجموعه های کوچک است. اما با گذشت زمان و مشخص شدن تاثیر این روش از حسابداری بر محاسبات مالی و بالاتر بردن دقت در گزارشات و به تبع آن تصمیم گیری های استراتژیک سازمانی کم کم حتی شرکتهای دولتی نیز به این روش گرایش پیدا کرده اند. 

مدیر مالی مجموعه راه آهن ایران نیز سال گذشته در مصاحبه ای با مجله حسابرس گفته بود که خوشحال است توانسته به مدیران دولتی بقبولاند که استفاده از روش حسابداری تعهدی چه قدر به برنامه ریزی مالی و تخصیص منابع بودجه دولتی کمک کرده است. 

مزایا و معایب حسابداری تعهدی

در ابتدای مطرح شدن این روش تصور می شد که تاثیر استفاده از روش حسابداری تعهدی صرفا مختص به نقد و بانک و حسابهای دریافتنی و پرداختنی باشد اما با آزمون و خطا و صحت سنجی و گسترش استفاده از این روش در شرکتهای دولتی، خدماتی، پیمانکاری، حق العمل کاری، بازرگانی و … ابعاد مختلف تاثیرگذاری روش حسابداری تعهدی بر حسابها و گزارشات روشن شد. 

در ادامه به برخی از مهمترین تاثیرات این روش بر گروه حسابها با ذکر مثالی می پردازیم.

تاثیر حسابداری تعهدی بر دارایی ها

در اولین نگاه مهمترین بخش هر ترازنامه که به چشم می خورد دارایی های آن شرکت است؛ حتی بعضا برای تحلیلهای خاص به استفاده کنندگان داخلی یا بیرونی صورت داراییهای یک مجموعه نیز ارائه می گردد. حال تصور کنید در تاریخ بیست اسفند یک محموله ۲۰ تنی از موجودی کالا به مبلغ ۱۰۰ میلیون ریال به فروش می رسد و در ازای فروش این میزان کالا تعهدی دریافت می کنیم که تاریخ ۲۰ فروردین این مبلغ را دریافت نماییم. خب در روش حسابداری نقدی باید این کمبود موجودی کالا را در حساب کالای فروش رفته ثبت می کردیم که یک حساب واسطه است و چون نمودی در حساب موجودی نقد و بانک ندارد به وضوح از تاثیر گذاری عقیم خواهد ماند. 

اما در روش حسابداری تعهدی این مبلغ در حساب حسابهای دریافتنی ثبت می گردد – چه با استفاده از حساب واسطه کالای فروش رفته و چه بدون استفاده از آن – اما در نهایت شخصی که گزارشهای پایان سال را می بیند با یک نگاه متوجه می شود که ۱۰۰ میلیون ریال به دارایی های مجموعه در ازای فروش مقداری کالا اضافه خواهد شد.

تاثیر حسابداری تعهدی بر درآمد ها

برای محاسبه سود عملیاتی یا ناخالص به درآمدها به عنوان مهمترین آیتم نیاز داریم. حالا تصور کنید یک شرکت پیمانکاری قرار باشد بر اساس روش نقدی هر وقت که از طرف کارفرما دریافتی نقدی داشت فقط درآمد را شناسایی کند. برای بازتر شدن مسئله فکر کنید که این شرکت همزمان دهها قرارداد پیمانکاری دارد که هر کدام در مرحله متفاوتی از اجرا هستند و در هر قرارداد صورت وضعیتهای مختلفی در مرحله های مختلف ارزیابی و پرداخت و … وجود دارد. چه طور یک آنالیزور مالی یا حسابرس یا حسابدار می تواند با دریافتی های نقدی چند صورت وضعیت میزان درآمد این شرکت را محاسبه کند؟

بهترین کمک به سیستم مالی این مجموعه استفاده از روش حسابداری تعهدی است. بدین صورت که با ارسال یا تایید هر صورت وضعیت مبلغ درآمد مورد نظر شناسایی و ثبت گردد تا تاثیر خود را بر میزان سود داشته باشد و ارقام گزارش سود و زیان را واقعی کند. 

ناگفته نماند در همین راستا باید توجه داشت که این افزایش سود افزایش مالیات پرداختنی را نیز به همراه خواهد داشت. به عنوان مثال اگر مجموعه ای در اواخر سال مالی خود به میزان سقف معافیت مالیاتی اش درآمد کسب کرده باشد دوست دارد درآمدهای مازاد خود را شناسایی و ثبت نکند و آنها را به سال بعد انتقال دهد. 

تاثیر حسابداری تعهدی بر هزینه ها

در حوزه هزینه ها نیز بسیاری از مبالغ وجود دارند که به یقین می دانیم در همین دوره مالی باید پرداخت کنیم ولی اکنون از آنها فارغیم. به عنوان مثال هزینه حق سنوات کارکنان یا سود سهام پرداختنی. هزینه هایی از این دست اگر در زمان گزارش گیری شناسایی و ثبت نشده باشند علاوه بر خدشه وارد کردن به شفافیت گزارش باعث بالارفتن ناصحیح سود ویژه می شوند و به این ترتیب مالیات پرداختنی ما نیز بیشتر خواهد شد. 

هزینه استهلاک دستگاهها و دارایی های ثابت از بهترین مثالهای الزام رعایت روش حسابداری تعهدی است. مستهلک کردن سالانه بخشی از ارزش دارایی و تبدیل آن مبلغ به هزینه باعث واقعی تر شدن گزارش و کاهش سود ویژه خواهد شد.

تاثیر حسابداری تعهدی بر بودجه

بودجه بندی عملیاتی یکی از مدرن ترین و پیچیده ترین امور حسابداری است. به طور کلی می توان گفت استراتژیست ها با بودجه ریزی به دنبال پیوند میان شاخص های عملکردی و تخصیص منابع هستند. پس می توان این طور نتیجه گرفت که بودجه ریزی هنر تخصیص منابع است. 

اما کارشناسان بودجه بر چه اساسی می توانند تک تک منابع را به مرکز هزینه های عملیاتی اختصاص دهند که بهترین عملکرد را برای سازمان به ارمغان بیاورد. پاسخ در صورتهای مالی نهفته است.حال تصور کنید با روش حسابداری نقدی بسیاری از دریافتها و پرداختهای سازمان به صورت معلق مانده باشد و ثبت نشده باشد؛ کارشناس بودجه قطعا با ضریب خطای بالایی کارش را انجام خواهد داد در صورتی که اگر روش حسابداری تعهدی مستقر شده باشد با اتکا به شناسایی و ثبت درآمدها، هزینه ها و دریافت و پرداختها در زمان قرارداد، کارشناس بودجه نیز با اطمینان به بودجه بندی خواهد پرداخت.

    نظر خود را بنویسید

    ایمیل شما منتشر نخواهد شد.*